Aranshin.mn

Aranshin.mn http://aranshin.mn/ ru Aranshin.mn DataLife Engine Б.Солонгоо: Монгол Улс “Рио тинто”-гоос нөхөн төлбөр шаардах ёстой http://aranshin.mn/index.php?newsid=1664 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1664

Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд асан Б.Солонгоотой Оюутолгой төслийн эргэн тойронд ярилцлаа.

-“Рио тинто” компани хөрөнгө оруулагчдадаа Оюутолгой төсөлтэй худал мэдээлэл өгсөн гэдэг нь батлагдаж, хувьцаа эзэмшигчдэдээ нөхөн төлбөр өгөх болсон талаар мэдээлэл гарсан. Энэ нөхцөл байдал Монгол Улсын Засгийн газар "Рио тинто" компани Оюутолгойн асуудлаар хэлэлцээнд давуу байдал авчрах боломжтой юу?
-Мэдээж, Засгийн газарт давуу байдал авчирна. “Рио тинто” компани одоогийн байдлаар Оюутолгой төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын асуудлаас болж АНУ, Канад улс дахь жижиг хувьцаа эзэмшигчдэд нөхөн төлбөр өгөх болоод байна. Хэдхэн хоногийн өмнө Канад улсын шүүхэд жижиг хувьцаа эзэмшигчид нэхэмжлэл гаргасны дагуу “Рио тинто” компани 22 сая канад долларын нөхөн төлбөр төлөхөөр болсон мэдээлэл гарлаа. АНУ-ын Нью-Йорк мужийн шүүх мөн 2025 оны арваннэгдүгээр сард Петвотер тэргүүтэй жижиг хувьцаа эзэмшигчдэд “Рио тинто” компани 138.9 сая ам.долларын нөхөн төлбөр өгөхөөр тохиролцсоныг баталгаажуулсан. Жижиг хувьцаа эзэмшигчид нөхөн төлбөр авч байгаа шалтгаан нь ерөөсөө л Оюутолгой төсөлтэй холбоотой. Оюутолгой төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын нөхцөл байдлын талаар “Рио тинто” компани үнэн бодитой мэдээллийг цаг хугацаанд нь хөрөнгө оруулагчдадаа өгөөгүй, худал ярьснаас болсон хэрэг.

“Рио тинто” компани жижиг хувьцаа эзэмшигчидтэйгээ нөхөн төлбөр өгөхөөр тохиролцож буй нь өөрөө асуудал байсныг харуулж байна. Огт асуудалгүй, үнэн бодит мэдээлэл өгч байсан бол хэдэн арван сая ам.долларын нөхөн төлбөр сайн дураараа төлөхгүй шүү дээ.

Энэ жишгээр манай улс ч гэсэн нөхөн төлбөр нэхэмжлэх бүрэн боломжтой, шаардах ёстой юм. Засгийн газрын Ажлын хэсэг энэ асуудлыг судалж, “Рио тинто” компаниас тайлбар заавал авч, яриа хэлэлцээндээ давуу байдал бий болгох ёстой. Нөгөө талаар Оюутолгой төслийн нөхцөл байдлын талаар “Рио тинто” үнэн бодит мэдээлэл өгч байгаа эсэхийг ч нягталж, “Рио тинто”-гоос мэдээлэл, тайлбар шаардах нь яриа хэлэлцээнд чухал ач холбогдолтой. Хэрэв Засгийн газрын Ажлын хэсэг энэ ажлыг хийхгүй, шаардлага гаргахгүй байвал улсынхаа эрх ашгийг огоорсон, маш том эс үйлдэл болно.
-Өмнө нь ч гэсэн “Рио тинто”, “Туркойс хилл ресурс” компаниудын жижиг хувьцаа эзэмшигчид гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын асуудлаар шүгэл үлээж байсан. Тэд хэд хэдэн удаагийн маргаандаа ялалт байгуулсан байдаг. Та бүхэн тэдэнтэй хамтран ажилласан байсан байх аа. Энэ талаар уншигчдад мэдээлэл өгөхгүй юу?
-Оюутолгой төслийн хоёр дахь үе шат буюу гүний уурхайн бүтээн байгуулалттай холбоотой эргэлзээтэй мэдээлэл 2020 оноос эхлэн гарч байсан. “Рио тинто” компани анх 2019 оны долоодугаар сард гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын капитал зардал 1.9 тэрбум ам.доллароор нэмэгдэж, ашиглалтад орох хугацаа хоёр жилээр хойшилж буй талаар мэдэгдсэн. Үүний шалтгааныг геотехникийн буюу газрын доорх геологийн нөхцөлөөс боллоо гэж тайлбарлаж байсан. Харин олон улсын хэвлэлээр “Рио тинто”-д ажиллаж байсан зөвлөхүүд шүгэл үлээж, компаниас худал мэдээлэл өгч байгаа талаар олон нийтэд хандсан. Тухайн үед Засгийн газрын Ажлын хэсэг шүгэл үлээгчидтэй холбогдож мэдээлэл авч, хамтран ажиллаж байсан. Их Британи улсын иргэд Ричард Боули, Маурис Даффи нар 2021 оны наймдугаар сард Монгол Улсад ирж, Ажлын хэсгийн гишүүд, төрийн байгууллагуудын төлөөлөлтэй уулзаж байсан. Шүгэл үлээгчдийн өгсөн зөвлөгөөний дагуу бид Оюутолгой төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын зардал хэтэрсэн, хугацаа хэтэрсэн шалтгаан, нөхцөлийг судалж дүгнэлт гаргуулах шаардлагыг “Рио тинто” компанид тавьж, хөндлөнгийн шинжээчдийн дүгнэлт гаргуулж байлаа.

Шинжээчдийн дүгнэлтээр зардал хэтэрч, хугацаа хойшилсон нь “Рио тинто” компанийн менежментийн алдаа, удирдлагын болон худалдан авалтын буруу шийдвэрээс болсныг нотолсон. Үргэлжлүүлээд зардлын аудит хийх зөвлөмж гарч байсан. Харамсалтай нь “Рио тинто” компани энэ ажилд маш хойрго хандаж, хөндлөнгийн аудит оруулах асуудал үндсэндээ замхарч байна.

2020-2021 онд Засгийн газрын Ажлын хэсэг энэ асуудалд анхаарал хандуулан ажиллаж байхад Оюутолгой төслийн 66 хувийг эзэмшдэг, Нью-Йорк, Торонтогийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй “Туркойс хилл ресурс” компанийн жижиг хувьцаа эзэмшигчид мөн гомдол, нэхэмжлэл гаргаж байсан. Жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн тавьж байсан асуудлыг тухайн үед Монгол Улсын Засгийн газар ч хөндөж, “Рио тинто”-гоос тайлбар, мэдээлэл шаардаж байсан. “Рио тинто”-гийн бидэнд өгөхгүй байсан мэдээллийг бид шүгэл үлээгчдээс авч байсан гэсэн үг. Энэ бол маш ноцтой асуудал юм. “Рио тинто” компани Оюутолгой төслийн менежментийг хэрэгжүүлдэг, Оюутолгой компанийн гүйцэтгэх удирдлагын шийдвэрийг бие даан гаргадаг. Их хэмжээний менежментийн төлбөр ч үүний хариуд авдаг. Үүнтэй харьцуулахад хангалттай хариуцлагатай ажиллаж, Монгол Улсын Засгийн газар болон олон нийтэд үнэн бодитой мэдээлэл өгч байсан уу гэвэл 2018-2020 онуудад худал ярьж байсныг бид тухайн үед нотолж байсан. Энэ нь 2021-2022 оны яриа хэлэлцээнд томоохон хөшүүрэг болж өгсөн. Оюутолгой компани дахь төрийн эзэмшлийн 34 хувьд ногдох, хуримтлагдаад байсан 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг бүрэн тэглүүлсэн яриа хэлэлцээний үр дүн ч үүнтэй холбоотой. Бид үргэлжлүүлж энэ асуудлыг судалж, зардлын аудит оруулах шаардлагыг тавьж байсан боловч одоо болтол үр дүн гараагүй байна. Харамсалтай нь сүүлийн хэдэн сар Засгийн газрын Ажлын хэсэг шүгэл үлээгчидтэй хамтарч ажиллаж байсныг буруугаар тайлбарлаж, мушгин гуйвуулж, мөнгө угаасан зэрэг худал мэдээлэл тараах болсон нь харамсалтай. Тухайн үед холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу шийдвэр гараад л хамтарч ажилласан. Биднийг шүгэл үлээгчидтэй хамтарч ажиллаж байгааг мэдээд “Рио тинто” маш их дургүйцэж, эсэргүүцлээ илэрхийлж байсан. Үргэлжлүүлэн хамтран ажиллах боломжийг ч хаасан болов уу.
БИД БАЯЛГАА АШИГЛУУЛААД ЗЭЭЛ, ЗЭЭЛИЙН ХҮҮ ТӨЛӨХ Л САНХҮҮГИЙН МӨЛЖЛӨГ ҮРГЭЛЖИЛНЭ
-Оюутолгойн хэлэлцээрийн ажлын хэсэгт удаан хугацаанд ажилласан албан тушаалтны хувьд Засгийн газрын энэ удаагийн хэлэлцээрийн үр дүнг хэрхэн дүгнэж байгаа вэ?
-Баяр наадмын өмнө Засгийн газрын Ажлын хэсэг Оюутолгой компаниас “Рио тинто”-д төлөх хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг 2.5 хувиар бууруулж чадлаа гэх мэдэгдлийг хийсэн. Ингэж зээлийн хүү буурснаар Оюутолгой компани өдөрт 15 тэрбум төгрөгийг зээлийн хүүнд төлөхөөр байсан бол энэ дүн 10 тэрбум болж буурсан талаар мөн мэдээлэл өгсөн. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг 2.5 хувиар бууруулсан нь сайшаалтай. Гэвч Монгол Улсад ирэх үр өгөөжийг дорвитой нэмэгдүүлэхгүй. Ногдол ашиг авах хугацааг урагшлуулах, бодитоор үр өгөөж хэрхэн нэмэгдэх нь ч тодорхойгүй байна. Ер нь бол Оюутолгой компанийн санхүүжилтийн бүтцийг аваад үзэхээр 20 орчим тэрбум ам.долларын өртэй байна. Монгол Улсын нийт гадаад өрийн 50 хувийг эзэлж байна. Яагаад ийм их өртэй болов гэхээр дээр дурдсан гүний уурхайн ажлаа хугацаанд нь дуусгаж чадаагүй, зардал 2 тэрбум ам.доллароор хэтрүүлснээс болсон. Гүний уурхай хугацаандаа ашиглалтад ороогүй учраас Оюутолгой компанийн мөнгөн урсгал хойшилж, авсан зээлийн эргэн төлөх хугацааг сунгах шаардлагатай болсон. Нийт 2 тэрбум ам.долларын нэмэлт зардлыг мөн санхүүжүүлэхийн тулд дахиад л зээл авсан. “Рио тинто” компанид төлөх хувь нийлүүлэгчдийн зээлд хуримтлагдсан хүү өнөөдөр анх олгосон зээлээс давж, 7 тэрбум ам.доллар аль хэдийн хүрсэн.

“Рио тинто” Оюутолгой компанийн менежментийг хэрэгжүүлдгийн хувьд ажлаа хугацаандаа дуусгаж чадаагүй, зардал хэтрүүлсэн хариуцлагыг хүлээх ёстой. Хуримтлагдаад байгаа хүүг хүчингүй болгох ёстой. Ингэж байж бодитой үр дүн гарна. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг тооцох аргачлалыг ч өөрчлөх ёстой. Улирал бүр хүүгээс хүү тооцож, нийлмэл хүүгийн аргачлал ашиглаад байгаа учраас Оюутолгой компани өрөнд баригдаад байна.

Олсон орлогоороо энэ их хуримтлагдсан хүүг төлнө гэвэл Монгол Улсад энэ төсөл ямар ч ашиггүй. Бид баялгаа ашиглуулаад зээл, зээлийн хүү төлөх л санхүүгийн мөлжлөг үргэлжилнэ. “Рио тинто”компанитай хариуцлагын асуудал зайлшгүй ярих ёстой. “Рио тинто” манай улсаас урьтаж ашиг хийхийн тулд л өндөр хүүтэй зээлийн санхүүжилтийн схем ашиглаад байна шүү дээ. Тэгэхээр баяр наадмын өмнө зээлийн хүү бууруулсан яриа хэлэлцээний үр дүн гарсан нь сайшаалтай ч бодитоор асуудлыг шийдэхгүй, косметик засвар төдий л үр дүн гарсан.
“Рио тинто” компанид төлөх менежментийн төлбөрийг хоёр дахин бууруулсан гэх яриа хэлэлцээний үр дүн мөн л суурь асуудлыг шийдээгүй, өнгөц төдий л үр дүн юм. Учир нь менежментийн төлбөрийн хэмжээг бууруулсан гэж байгаа боловч зардлаас хувь тооцож менежментийн төлбөр авдаг аргачлал хэвээрээ. Уг нь бид Оюутолгой компанийг үр ашигтай ажиллуулж, хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашиг хуваарилснаар “Рио тинто”-гийн ажлын үр дүнг дүгнэж, менежментийн төлбөр төлдөг зарчим руу шилжих ёстой. Оюутолгой төслийн суурь гэрээнүүдэд хариуцлагын асуудлыг огт тусгаагүй. “Рио тинто” компани сайн ажиллаж байгаа эсэхийг дүгнэх механизм байхгүй. Тийм ч учраас зардал их хэмжээгээр хэтрүүлж, худлаа ярьсан нь нотлогдоод байхад л бид яаж ч чадахгүй суугаад байна шүү дээ. Гэтэл Оюутолгойн асуудлаар гадаадын жижиг хөрөнгө оруулагчид “Рио тинто”-г шүүхэд өгөөд нөхөн төлбөр аваад байдаг. Бид л дүлий дүмбэ байгаад байгаа нь эмгэнэлтэй.
-Тухайлбал, Засгийн газар хамгийн сүүлд энэ 2026 онд Оюутолгойгоос ногдол ашиг хүртэхээр болсон гэдгийг зарласан. Энэ боломжтой юу. Өмнө нь энэ талаар тооцоолол гарч байсан уу?
-Бид 2026 онд Оюутолгой төслөөс ногдол ашиг авах бүрэн боломжтой. Учир нь зэсийн үнэ түүхэн дээд хэмжээнд байна. Оюутолгой төслийн гүний уурхай ашиглалтад орж олборлолт нэмэгдсэнээс шалтгаалж орлого, ашиг нь эрс өссөн. Ер нь 2025 оноос ашигтай ажиллаж эхэлсэн. Оюутолгой компани 2026 онд нийт 8 тэрбум гаруй ам.долларын орлого олж, ногдол ашиг тарааж болох чөлөөт мөнгөн урсгал нь 5.2 тэрбум ам.доллар байх тооцооллыг олон улсын шинжээчид хийсэн. Бид Оюутолгой компанид 34 хувь зэмшдэг. Нийт 5 тэрбум ам.долларын ногдол ашиг хуваарилахад, манай 34 хувьд ногдох ногдол ашиг 1.5 тэрбум ам.доллар буюу 6 их наяд төгрөг болно. Засгийн газар ногдол ашиг авах асуудалд анхаарал хандуулж байгаа нь сайшаалтай. Энэ жил ойролцоогоор 1.5 тэрбум ам.долларын ногдол ашиг авах бүрэн боломжтой.
Цаашдаа Оюутолгой компанийн ашиг улам л нэмэгдэнэ. Оюутолгойн бүлэг ордын агуулга хамгийн өндөртэй, зардал багатай хэсгийг олборлож буй энэ үед ногдол ашиг авч чадахгүй бол “Рио тинто” хамаг өрмийг нь хамаад монголчууд бид хусамтай л үлдэх эрсдэл бодитоор байна. Тиймээс “Рио тинто”-д шаардлага тавьж, 34 хувьд ногдох ашгаа бүрэн авах нь нэн чухал юм.
-Энэ удаагийн хэлэлцээнээс монголчууд хамгийн гол нь ямар үр дүн шаардах ёстой гэж Та хувьдаа харж байгаа вэ?
-2009 онд Оюутолгой төслийн Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулагдах үед бид энэ төслөөс маш өндөр хүлээлттэй байсан. Өндөр хүлээлт үүсгэж ч Хөрөнгө оруулалтын гэрээг их сурталчилж, лоббидсон. Харамсалтай нь 17 жилийн дараах бодит байдал анх амлаж байсантай харьцуулахад маш чамлахаар байна. “Рио тинто” компани энэ төслийг үр ашигтай удирдаж, төслийн менежерийн хувьд ажлаа сайн хийж байгаа эсэхийг дүгнэх цаг болсон. Өнгөрсөн хугацаанд нийт 1.5 тэрбум ам.долларын менежментийн төлбөрийг Оюутолгой компаниас авсан.

Гэтэл Оюутолгой төслийн ил уурхайн зардал 2 тэрбум ам.доллароор хэтэрч байсан. Гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын зардал ч 2 тэрбум ам.доллароор нэмэгдсэн. Хамгийн гол нь төслийн хамтрагч болох Монгол Улсын Засгийн газар, монголын ард түмэнд үнэн бодит мэдээллийг өгч байгаа эсэх нь ч эргэлзээтэй байсаар байна.

Тиймээс бид менежментийн төлбөр, хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг бага зэрэг буурууллаа гээд санаа амрах биш харин “Рио тинто” компанийг хариуцлагатай ажиллуулах, хяналтыг сайжруулах чиглэлээр суурь гэрээг шинэчлэх цаг нь болсон.
2025 оны арванхоёрдугаар сард УИХ-ын түр хорооноос зохион байгуулсан нээлттэй сонсголоор Оюутолгой төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээ бол хөрөнгө оруулалт гэхээс илүүтэй зээлийн, санхүүгийн мөлжлөгийн гэрээ болж хувирсныг нийтээрээ л мэдсэн, дүгнэлт гарсан. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ бол татварын хувь хэмжээ л тогтворжуулсан гэрээ. Татвартай холбоотой заалтуудаас болж бид өнөөдөр ч Оюутолгой төсөл дээр хэдэн их наяд төгрөгийн татварын маргаантай байна. Энэ маргаан цаашид ч үргэлжилнэ. Тиймээс Оюутолгой төслийн Хөрөнгө оруулалтын гэрээг өнөөдрийн нөхцөл байдал, төслийн онцлогтой уялдуулж шинэчлэх зайлшгүй шаардлагатай. Бид гадаадын хөрөнгө оруулалттай хамгийн том төсөл дээрээ байнга маргаантай байх нь хөрөнгө оруулалтын орчинд ч таатай зүйл биш юм. Цаашид маргаангүй байхын тулд Оюутолгой төслийн суурь гэрээ болох Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээг дүгнэж, шинэчлэх ажлыг яаралтай эхлүүлэх ёстой. Косметик засвар хийгээд суурь асуудал шийдэгдэхгүй, байнгын л маргаантай сэдэв байх болно.
Нөгөө талаас Оюутолгой төслийн хамгийн үр өгөөжтэй, баялаг хэсгийг олборлоод эхэлсэн энэ цаг үед бид үр өгөөжийн асуудлыг зайлшгүй хөндөж, ногдол ашиг, ашиг авах ёстой. Эс бөгөөс Бороогийн алтны ордын гашуун түүх Оюутолгой төсөл дээр давтагдах бодит эрсдэл байсаар байна.]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 15:15:50 +0900 ДАВГА ПРОКУРОРЫН ХҮҮ “НОЁН СОЛИОТ” http://aranshin.mn/index.php?newsid=1663 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1663
АТАМАН БОЛОХ ХЭНЭЭРХЭЛ
     1970-аад оны үед Дархан хотод хулгай, дээрэм, танхай, хүчин, хүн амь, архидан согтуурах гэмт хэрэг газар авч дээд цэгтэй тулчихсан байлаа. Хөдөөнөөс ирсэн хүмүүс “Хот суурин газар яахаараа ийм бузар, муухай гэмт хэрэгтнүүдийн үүр уурхай болчихдог байна аа” гээд гайхдаг байлаа. Орос ах нараасаа монголчуудын гаргууд сайн сурсан зүйл нь архи уух, танхайрах, хулгай дээрэм, хүчин хийх. Монголчууд хамгийн муу, муухай бүх зүйлийг оросуудаас өвлөн авч суралцсан юм. Бид чинь уг нь цоож, цуургагүй үүдтэй, хулгай дээрэмгүй, амар амгалан тайван тал, хээр нутагтаа хэдэн зуун, мянган жилийн турш амьдсаар ирсэн нүүдэлчин ард түмэн шүү дээ.
    Биднийг хүүхэд байх үед оросын архидалт, хулгай дээрэмчдийн амьдралыг харуулсан олон ангит цуврал кинонууд зурагтаар их гарна. Уг нь хүүхэд, залууст сургамж болгох гэж тийм кино үзүүлдэг байсан байх. Харин хүүхдүүд тэр киноноос болохгүй зүйлийг нь дуурайж, хуулан авч бодит амьдралд хэрэгжүүлдэг байлаа. Оросын дээрэм, танхайн бүлэглэлийн толгойлогчийг “Атаман” гэх. 1970-аад оны хүүхэд, залуус орос киноны дээрмийн бүлэглэл шиг бүлэглэл байгуулж, атаман болох мөрөөдөлтэй болчихсон.
    Хүмүүс өнгөрсөн социалист нийгмийн үед бүх юм сайхан, гэрэл гэгээтэй байсан мэтээр тухайн үеийг санагалзан, сайшаан магтаж ярих нь бий. Яг үнэндээ бодит амьдрал дээр социалист нийгмийн ёс суртахуун, дэг журам ялзарч, бугшсан эдээ бээр нь хэзээ мөдгүй тэсэрч дэлбэрэхэд ойртсон үе байсан юм. Үнэн бүхнийг ард түмнээс нууж, өнгөлөн далдалж явсан.

   Сургууль, цэцэрлэгийн анги, гудамж, байр бүхэнд атаман болох хэнээрхэл газар авч моод мэт дэлгэрч байлаа. Түүнийг хэн ч зогсоохыг хүсдэггүй байсан нь хачирхалтай. Пионер, залуучуудын эвлэл, МАХН гэсэн шат дамжилгаар социалист ёс суртахуунтай ирээдүйн иргэдийг бэлтгэж, төлөвшүүлнэ гэж ярьдаг байлаа. Гэтэл социалист ёс суртахууны үлгэр жишээ болсон МАХН-ын дарга нарын хүүхдүүд нь “Гахай давуу эрхтэй” гэдэг шиг л даварч, цамаархаж, аав, ээжийнхээ эрх мэдэл, албан тушаалыг ашиглан, “хуулийг гууль” болгодог байсан.
“АЛТАН ГАРТАЙ” БАРИАЧ АГВААНДОРЖ
   Дархан хотын А.Дагва прокурорын тэрсхэн хоёр хүү Д.Нацагдорж, Д.Жанчив гэж байлаа. Тэд Деревний Долоогийн байрны Цэнгэлдэхийн гудамжинд өөрсдийн ноёрхлыг тогтоож, “Деревний морьт арми” гэгч бүлэглэлийн гишүүд байсан. Тус бүлэглэлийн толгойлогч, хамгийн том атаман нь Шархүү гэгч, түүний араас Нацагаа, Жанчив, Поньд нар жагсана. Дагва прокурорын аав Агваандорж гэдэг “Алтан гартай” бариач хөгшин байсан. Харин ээжийг нь хүүхдүүд “Шаамий эмээ” гэж дууддэг байж билээ. Жинхэнэ нэр нь Шаамий биш байсан байх. Тэднийх цөөн адуу, үхэр, гахай, тахиа тэжээнэ. Талх их барина,. Өндөг их чанана. Өндөг идэх гэж тэднийд их ордог байсан. Хаа очиж, тэр үеийн хүмүүс гэртээ орж ирсэн таних, танихгүй ямар ч хүүхдэд заавал чихэр, жимс, амттан өгдөг байсан.
      Баянхонгорын тууварчин мориноос унаж хөлөө хугалчихаад эмнэлгийн бараа харж чадахгүй явсаар Дарханд ирсэн юм. Хөл нь өвчин орж, халуураад болохгүй байна гээд Нэгдсэн эмнэлэгт үзүүлж, зураг авахуулсан чинь аль хэдийнэ бороолчихсон байна. Одоо өөр эмчилгээ байхгүй гээд эмнэлэгт хэвтүүлээгүй юм. Манай аав, ээж хоёр Агваандорж гуайг дуудаж үзүүлэв. Гэтэл Агваандорж гуай тууварчны хөлний хугархай хэсгийг барьж үзээд “Цусан бороо суух гэж байна. Ясан бороо үүсэх арай болоогүй байна. Хугархай яс нь зөрчихсөн байна. Цусан бороог нь салгаж байгаад хугархай ясыг эвэнд нь оруулна даа. Чи тэсэж чадах уу. Их өвдөнө шүү дээ” гэлээ. Тууварчин ах “ Энэ их өвдөлт, байнгын халуурч, бүлээрч байгаагаас салж байвал, тэр түр зуурын өвдөлтийг тэснэ” гэж хэлсэн юм.
     Агваандорж гуай “Дэлгүүр рүү хүн явуулж, нэг шил архи авчруулав. Тэгээд хөл нь хугарсан тууварчин ахад бүгдийг нь уулгасан” юм. Тэр ах цаг гаруйн дараа нөгөө архийг арай гэж ууж дууссан. Түүний аманд ногтны цулбуурыг эвхэж, нугалаад зуулгасан. Хоёр хүнээр сугаар нь тэврүүлээд, нэг хүнээр хугархай хөлийг нь зугуухан татуулсан. Өөрөө хугархай хэсэг дээр гараа тавьж “За одоо зөөлөн тат, ахиад жаахан тат” гэж байгаад, нөгөө хугархай хэсгийг зөөлөн, илж, дараад, за болчихлоо эвэндээ орчихлоо” гэж билээ. Тууварчин эрийн хамаг хөлс бурзайн гарч, нэг их удалгүй нам унтаад өглөө. Агваандорж гуай “Одоо яс нь эвэндээ орчихсон юм чинь гайгүй дээ” гэж хэлээд явсан. Үнэхээр тэр өдрөөс хойш хугарсан хөлтэй тууварчин ахин халуурахгүй байж байгаад нутаг буцсан. Деревнийнхэн хөл, гараа хугалах, мултрах, тархи, толгойгоо хөдөлгөсөн үед Агваандорж гуай дээр очдог байлаа. Тийм гоё “Алтан гартай” бариач хүний хоёр ач хүү нь яагаад хулигаан болчихсныг мэдэхгүй. Бодвол хэтэрхий эрх танхи өсгөсөн болоод л тэр байх. Гомбосүрэн, Пүрэвсүрэн, Пүрэвдамба, Содномдаржаа, Цамба гээд Агваандорж гуайн хамаатнууд Цахир болон Цэнгэлдэхийн гудамжинд байдаг байсан. "Гарын таван хуруу" кинонд тагтан дээрээ цай уугаад сууж байгаа Агваандорж гуайн гэгээн дүр тод томруун үлдсэн байдаг билээ.
“ДЕРЕВНИЙ МОРЬТ АРМИ” ХЭМЭЭХ ТАНХАЙЧУУД
   Деревний танхай хүүхдүүд нийлж, бүлэглэн зодоон цохион, үймээн самуун дэгдээдэг байлаа. Өвөртөө буутай, түрүүндээ хутгатай, гартаа ташууртай тэднийг зогсооно гэдэг тийм амар зүйл биш байсан. Миний дуулж сонссон, нүдээр харснаар хоёр л хүн морьтой танхайчуудыг зодож байсан түүх бий. Бусад нь дандаа зодуулж, дээрэмдүүлээд дуусдаг байсан юм билээ. Хүндийн өргөлтийн Гомбохүү гэдэг залууг морьтой танхайчууд зодох гэж дайрах үед,тэдний нэгийг морьноос гуд татаж унаган, биеэ хамгаалсан тухай үлгэр, домог шиг ам дамжсан яриа байдаг. Харин миний нүдээр харсан зодоон гэвэл боксын спортын мастер, залуучуудын УАШТ-ий хүрэл медальт Чимэддоржийн Оюунбаатар ах танхайчуудтай зодолдож, зэрэг дайрсан 2-3 залууг нам цохин унагаж байсныг тод санаж байна. Ч.Оюунбаатар ахын аав Чимэддорж нь адуучин хүн байсан. Тийм болохоор хааяа нэг бэлтгэлгүй үедээ Ч.Оюунбаатар ах морь унаж явдаг байж билээ. Тэр мөн адил Деревний хүүхэд байсан хэдий ч хулигаан нартай нийлдэггүй байсан юм.

    “Деревний морьт арми”-ийн гишүүд нь 15-20-иод насны хүүхэд, залуус байсан. Тэд айлуудаас морь, мал, хулгайлж, дээрэм, танхай, хүчингийн хэрэг үйлдэнэ. Өдөр бүр шахам зодоон, цохион хийнэ. Ер нь одоогоор бол үнэгүй, кино, жүжиг шиг л юм орой бүхэн болдог байв. Сэргийлэхийн алаг машин дуут дохиогоо орилуулан сүртэй нь аргагүй ирж, тэр бүхнийг таслан зогсоож, танхайчуудыг барьж явна. Гэвч тэднийг насанд хүрээгүй хүүхдүүд гээд маргааш нь тавьж явуулна. Д.Нацагдорж, Д.Жанчив хоёр прокурорын хүүхдүүд байсан болохоор илүү эрх дарх эдэлдэг байсан. Цагдаа нар тэднийг яаж ч чадахгүй. Харин жирийн айлын хүүхдүүдийг хүч хэрэглэн гавалж аваад явж байхыг олон удаа харсан.
ДАГВА ПРОКУРОРЫН ДАВУУ ЭРХТЭЙ ХҮҮХДҮҮД
    Дагва прокурорын хүү Д.Нацагдорж самбо, жүдо бөхөөр барилддаг байсан. Тийм болохоор бөхийн спортод их дуртай. Цэнгэлдэхийн гудамжны багачуул биднийг хооронд нь барилдуулж, зодолдуулна. Ирээдүйн атамануудыг нь тодруулна гэж бидний цөсийг хөөргөнө. Тэр бидэнд “Бацаанууд минь эр хүн шиг атаман бай л даа. Охидууд шиг битгий уйлж унжиж, уруу дорой царайлж бай. Арчаагүй эр хүн хов зөөдөг юм шүү” гэж ирээд сургаал айлдана. Гудамжаар мөрөөрөө явж байгаа залуусыг биднээр өдүүлнэ. Атаманууд “Яагаад “бацаан” дээрэлхээд байна аа” гээд гарч ирээд өнөө залуусыг зодож дээрэлхэж, дээрэмдэнэ. Заримыг нь бүр малын өвөлжөөндөө оруулж, гарыг нь хүлж байгаад дүүжилж зугаацна. Манай гудамжны бацаанууд, ах нарыгаа зоригтой, мундаг атаман гэж ирээд ам уралдуулан магтаж, сайрхана.
    Харин бацаанууд бид ах нарыгаа дуурайж, Партизаны гудамжны Ганзамын арми, Зургаагийн гудамжны Нохойноогийн арми, Урд болон баруун Деревний Хушаатын Алтанцагийн армитай цаг товлож байгаад чулуун байлдаан хийнэ. Тэр бүхнийг “Бүдүүн” хэмээх Алтансүх маань зохион байгуулж, хэлэлцээ, гэрээ аятай юм байгуулдаг байсан. Манай Цэнгэлдэхийн гудамжинд бидний үеийн эрэгтэй хүүхэд цөөн байсан. Тийм болохоор зарим үед чулуун байлдаанд ялагдан ухарна. Тэр үед “Бүдүүн” Алтансүх маань нэмэлт хүч дуудаж, Даваа, Цэнгээ, Сүхээ, Төрөө, Аагий гээд ах нарыг авчирна. Ах нар үнэхээр зоригтой, 30-40 гаруй хүүхдүүд ёстой нэг “Чулуун мөндөр” буулгана. Гэтэл тэр их чулуунаас бултаж, гүйгээд тэднийг ухрааж, зарим нэг хүүхдийг нь олзлон авчирч өгнө. Тэгээд л бид ялалтыг бүрэн дүүрэн авдаг байж билээ. Ах нар “Цэнгэлдэхийн гудамжны хүүхдүүд үеийн үед атаманууд явсан юм шүү. Та нар хэзээ ч ялагдаж болохгүй шүү. Ах нарынхаа шийрийг хатаана шүү” гэж биднийг хөөргөнө.

Манай гудамжны морьтой, танхай ах нар оросын мэргэжилтан нарыг айлган сүрдүүлж, дээрэмддэг байсан. Харин Деревний местний орос, хятадуудад гар хүрдэггүй байж билээ. 1970-аад оны сүүлч, 1980-аад оны эхээр байх Орос клубийн киноны билет авахаар дугаарлаж байсан монголчуудыг оросууд бүлэглэн зодсон юм. Түүний улмаас орос, монгол иргэдийн дунд олныг хамарсан зодоон, мөргөлдөөн гарсан юм. Тэр үеэс хойш морьтой залуус монголчуудынхаа өшөөг авна гээд мэргэжилтэн оросуудыг тааралдсан газар бүртээ ташуурдаж зодоод зугтдаг болсон.
Түүнээс шалтгаалж Дархан хотын МАХН-ын хороо, Үзэл суртлын хэлтэс, Цагдаагийн газар, Монгол-Зөвлөлтийн ган бат найрамдалд сэв суулгасан танхайчуудын үйлдлийг таслан зогсоохын тулд орой бүхэн үйлдвэр албан байгууллагын ажилчдыг “Интернацианаль эргүүл”-д гаргадаг болсон юм. Эргүүл хийж буй ажилчид, цагдаа нартай хүч хавсран явна. Ханцуйндаа “Интернацианаль эргүүл” гэсэн бичигтэй улаан туузыг зүүж явдаг байлаа. Эргүүлийнхэн олуулаа яваа болон шижигтэй хүнийг зогсоож нэгжлэг хийнэ. Тэр үеийн хүүхэд, залуус биеэ хамгаалахын тулд “Орос киноны атаманууд” шиг хутга, заажуур, сүх, гар хийцийн буутай явдаг байсан. Дунд сургуулийн хүүхдүүд хүртэл төмрийн хөрөөг хутга болгон ирэлчихсэн авч явна. Хэрүүл, маргаан гарвал ямарч өчиггүй шууд л дүрнэ.

   Дархан хотын сэргийлэгч нарын “Шүдний өвчин” нь “Деревний морьтой залуус” байсан. Тэдэнтэй тэмцэхэд хамгийн том тээг, саад нь прокурор байсан байх гэж боддог. Цагдаагийн байгууллага арав гаруй жил Деревний атамануудтай тэмцэл өрнүүлж, зүтгэсний хүчинд 1980 оны эхэн үед тус бүлэглэлийг бүрэн тараан устгаж, толгойлогч нарыг нь шоронд явуулж чадсан юм. Бусдыг дээрэлхэж, зодоон, хулгай, дээрэм хийдэг “Деревний морьт арми” гэгч бүлэглэлийн хүүхэд, залуус орон шоронд орж, үхэж үрэгдээд олигтой амьдарч чадаагүй.
     Хүн амины хэрэгтэй 1970-аад оны дунд үед шоронд орсон Шархүү гэгч толгойлогч нь 2002 онд чанга дэглэмтэй шоронгоос дэглэм буурч Ширээ нурууны хорих ангид ирсэн байв. Түүний сургийг нь гаргаж “Спиртийн үйлдвэр” дээр ажиллаж байсан хоригдлуудаас асуусан юм. Гэтэл хоригдлууд “Ямар юмны нь Деревнийн атаман байдаг юм. Насаараа нарсанд суусан эр эмэлдэг муу шуумар уу” гээд үзэн ядсан байдалтай ярьж байлаа. Харин Шархүүгийн дүү Поньд хэмээх их сайхан бие бялдар, нуруу туруутай залуу байсан. Тэр хоёр гэхдээ Цэнгэлдэхийн гудамжны хүүхдүүд биш. Тэдний гэр Бондарь оросын ойролцоо байсан. Поньд шоронгоос гарч ирээд голд загас барих гэж тэсэлгээ хийж байгаад өрөөсөн нүд, хөлөө гэмтээсэн. Тэрээр насны эцэст орон гэргүй “Буян” захын чингэлэнгийн дор нохой аятай амьдарч, амьдаараа өтөнд баригдсан өөдлөхгүй байсаар дууссан.
ДАРГА НАРЫН ХҮҮХДҮҮДИЙГ ЦАГДАА НАР ХАМГААЛДАГ БАЙСАН
    Ер нь эрх мэдэлтэй дарга нар л гэмт хэргийг нууж, дарагдуулж, өмгөөлж, хамгаалдаг байсан даа. 1984-1985 оны үед хэсэг бүлэг 14-18 насны Шинэ Дарханы хүүхдүүд байнга айлуудын номхон морьдыг хулгайлж, зардаг байв. Тэднийг адуучид нийлэн хөөж бариад цагдаагийн газарт хүлээлгэж өгсөн юм. Гэтэл маргааш нь адуучдыг Цагдаагийн газрын Дулаанжаргал гэдэг байцаагч дуудаж уулзаад “Та нар морь малаа өөрсдөө харж, хамгаалах, хариулах үүрэгтэй. Эдгээр хүүхдүүд малын хулгайчид биш. Морь унах дуртай, малд хайртай байрны хэдэн хүүхдүүд л байна. Эцэг, эх нь хариуцлагатай ажил, албатай хүмүүс. Харин танай Ноёнхонгор жинхэнэ морь, малын хулгайчид бүгсэн газар шүү” гэж зад загинаад адуучдыг хөөж гаргасан гэдэг.
    Манайх хүний өөрийн, алба, амины нийлсэн 50 гаруй тооны адууг увуулж, цувуулан хулгайд алдсан юм. Аав маань 3-4 жил хойноос нь сураг, чимээ гарган хөөцөлдөж яваад Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумаас нэгийг, Төв аймгийн Баянчандмань сумаас нэг, Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг сумаас нэг морио олж авсан. Харин гурван адуу ижил сүрэгтэй буцаж гүйж ирсэн юм. Гэтэл Хөвсгөлөөс ирсэн залуу манай хулгайд алдсан зээрд морийг зарах гээд Бирж дээр явж байхтай аав таарч, таниад цагдаагийн газар мэдэгдэв. Малын байцаагч ирж үзээд танай морь биш байна гэлээ. Аав мориныхоо зургийг үзүүлж содон сарыг зааж үзүүлсэн. Тэгсэн малын байцаагч “Энэ Хөвсгөлийн залуугийн унаган адуу гэдгийг манай Цагдаагийн газрын даргын жолооч Батмөнх ах нотолж байгаа. Та нар гомдолтой байгаа бол шинжээч дууд” гэлээ.

Шинжээч нь ирж зурагтай нь тулгаж хараад “Танай морь мөн байна” гэв. Гэтэл нөгөөх малын байцаагч “Энэ Хөвсгөлийн залуу манай жолооч Батмөнх ахын дүү нь байгаа юм. Унаган адуугаа авчирч зарах гэж байгаа гэсэн. Ахиад сайн нягтлаад зурагтай нь тулгаж хардаа” гээд дахин шалгуулах юм болов. Шинжээч дахин нэлээн удаан тойрч, үзээд биш байна. Зураг яагаад ч нотлох баримт болохгүй гэлээ. Аавын маань арга нь барагдаад “Би унаган адуугаа танилгүй яах вэ дээ. Та нар үнэмшихгүй байгаа бол би эмээлээд унаж үзүүлье. Эмээлээд шууд морьдох үед миний морь булгидаг. Жаахан хөтөлж яваад морьдвол зүгээр байдаг юм. Би 70 гарсан настай хүн. Хүнийг гүжирдэхгүй гэсэн” юм.
Гэтэл нөгөөх Хөвсгөлийн залуу “Тийм ээ. Энэ үнэхээр булгидаг адуу. Би мордохгүй” гээд мордсонгүй. Бирж дээрх хүмүүс тойрч шаваад кино, жүжиг үзэж байгаа юм шиг зүйл болсон. “Аав зээрд морио эмээлж, жаахан хөтөлж яваад унаж үзүүлэв”. Зээрд морины маань сайвар алхаа яг хэвээрээ байлаа. Малын байцаагч, шинжээч хоёр “Ах минь дээ, олон адууны аль адилхан ааш, араншинг тэр гэх вэ дээ . Наадах чинь нотлох баримт болохгүй” гээд халгаадаггүй. Тэгсэн Батмөнх гэдэг хүн ирлээ. Тэр хүн “За та уучлаарай, энэ манай Хөвсгөлд байдаг дүү байгаа юм. Түүний унаган адуу гэдгийг би баталж байна. Энэ морийг би унага байхаас нь мэднэ. Ээж гүү нь хүртэл одоо Хөвсгөлд бий. Би насаараа цагдаагийн газрын жолооч хийсэн хүн. Манай эхнэр эрүүлжлэхийн эмч, манай хүү Тагнуулын газрын даргын жолооч хийдэг. Бид үе удмаараа цагдаагийн байгууллагад ажиллаж байгаа шударга хүмүүс. Худал хэлж, хулгай хийж яваагүй” гэсэн. Хүмүүс бүүлдээд “Хулгайлсан байна шүү дээ. Дүүгээ битгий хамгаалаад бай” гэж хашхирч байсан.

    Арга нь барагдсан аав маань “За та нар дагаад яв. Ижил сүрэгт нь очоод морио тавьж үзүүлье” гэлээ. Малын байцаагч, шинжээч хоёр “Наад асуудлаа та нар хоорондоо ярьж шийд. Энэ чинь Цагдаагийн газарт ямар ч хамаагүй зүйл” гээд яваад өгсөн. Аав нөгөө Хөвсгөлийн залууд гэрээ зааж өгөөд, орой манай гэрт нөгөө залуу очих хонохоор болсон юм. Гэтэл тэр залуу ирээгүй. Тэр шөнө манайх дахин зургаан адуугаа хулгайд алдсан. Аав маань, за одоо болъё доо. Энэ хулгайч нар хөгшин надаар бүр тохуурхаж байна. Төрийн цагдаа нь хүч хүрэхгүй зүйлд хөгшин бий яах ч билээ дээ” гээд уйлж билээ.
ДАВГА ПРОКУРОРЫН ХҮҮ “НОЁН СОЛИОТ”
    1989 оны цагаан морин жил ардчилсан хувьсгал Монгол Улсад гарч, нийгэм өөрчлөгдлөө. Гэтэл нөгөөх Деревний атамануудын толгойлогчдын нэг А.Дагва прокурорын хүү Нацагдорж “Эрдэнэ” компани гэгчийг байгуулж, Дархан хотын мисс хүүхнүүдийг нарийн бичиг, нууц амраг, эхнэр болгон “Гарын бээлий” аятай сольж, ёстой нэг шуугиан дэгдээж эхэллээ. Хүмүүс “Гудамжны хулигаан компанийн эзэн болчихыг хардаг л юм байна” гэж байлаа. Нацагдорж хөрөнгө, мөнгийг гарын салаагаар цацна. Урлаг, спорт, соёл, улс төрийнхөн бүгд л Нацагаа хэмээн шүтэж, түүний компанийн өмөг түшиг, нөмөр нөөлөгт орохыг хичээж, уралддаг болов. Арав гаруй жил хөрөнгө, мөнгөөр туйлсан Нацагаа атаманыг нэг л өдөр гудамжинд лааз өшиглөж явахтай таарсан. Тэр хэмжээгүй эрх мэдэлтэй прокурорын эрхийн тэнэг хүү байлаа. Элдэв муу бүхний үүр, уурхай болсон гудамжны хулигаан явсан. Эгнэшгүй хөрөнгө мөнгөтэй компанийн эзэн ч байв. Эцэст нь тэр гудамжны гуйлагчин аятай болжээ хөөрхий.
   2012 оны УИХ-ын сонгуулийн үеэр таарч, хэсэг зуур хууч хөөрөх боломж олдсон юм. Би гайхсанаа нуулгүй. “Та чинь ойгүй баян компанийн эзэн байсан шүү дээ. Яагаад дампуурчихсан юм” гэв. Нацагаа ах “Харин тийм ээ, би их баян байсан шүү. Зарим хүн үнэмшдэггүй юм. Чи ахыгаа мэдэж байгаа. Би ямар атаман байсан билээ. Эр хүн тугал ч хариулна. Туг ч барина гэдэг. Мөнгөтэй баян байхад мисс хүүхнүүдийг ёстой нэг бохь шиг зажлаад хаядаг байлаа. Улстөрчид бараг миний үүдэнд жагсдаг байлаа шүү дээ. Ах нь хамаг, хөрөнгө мөнгөө, бусдад тарааж, өгөөд дууссан. Их сахилгагүй явсны горыг ах нь амсаж явна. Ахыг нь зарим хүмүүс Ноён солиот гэдэг. “Ноён солиот” киног миний амьдралаас сэдэвлэн хийсэн юм шүү дээ” гэж ярьсан. Үнэн худлыг нь мэдэх юм алга. Гэхдээ Деревний атаман ахын маань үг, яриа нэг л хэвийн бус юм шиг надад санагдсан. Тэрбээр үнэхээр сэтгэцийн өвчтэй солиотой хүн лугаа адил болчихсон байж билээ.]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 15:04:21 +0900 Бага ангийн хүүхдийн хичээлийн бэлтгэл хангахад 500 мянга http://aranshin.mn/index.php?newsid=1662 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1662 Сурвалжлага: Бага ангийн хүүхдийн хичээлийн бэлтгэл хангахад 500 мянга

Сурвалжлага: Бага ангийн хүүхдийн хичээлийн бэлтгэл хангахад 500 мянга

Хичээлийн шинэ жил эхлэхэд 20 гаруйхан хоног үлдэж, эцэг, эхчүүд хүүхдийнхээ хичээлийн хэрэгсэл, дүрэмт хувцсыг базаахаар нийслэлийн томоохон худалдааны төвүүдийг зорьж эхлэв. Хичээлийн бэлтгэл хангахад хэдий хэмжээний мөнгө зарцуулах шаардлагатай болж байгаа талаар сурвалжлахаар бид өнгөрсөн Баасан гаригт /2026.08.07/ Нарантуул захыг зорив. Хөл гишгэх зайгүй шахам байдаг зах тун ч сийрэг.
Энэ удаад өмнөх жилүүдийнх шиг бужигнаантай дүр зураг харагдсангүй.

Захын гол хаалгаар ормогц урд эгнээнд байрлах лангуунуудад дэвтэр, үзэг, харандаа, өнгийн цаас, усан будаг, пинал зэрэг хичээлийн хэрэгслүүдийг төрөл төрлөөр нь эмх цэгцтэй өржээ.

Худалдаачид бараагаа засаж, үнийн шошгоо янзалж суух нь олонтоо. Харин хүүхдээ гараас нь хөтөлсөн аав, ээжүүд лангуу дамжин үнэ асууж, хэрэгтэй зүйлсээ нэгбүрчлэн сонгон авч байлаа. Зарим хүүхэд өнгө өнгийн цүнх сонирхон барьж үзэх бол эцэг эх нь дэвтрийн үнэ, дүрэмт хувцасны өртгийг тооцоолж зогсоно. Гэсэн ч худалдаачдын хэлж буйгаар энэ жилийн хөл хөдөлгөөн санаснаас бага, худалдан авагчид өмнөх жилүүд шиг нэг дор их хэмжээний худалдан авалт хийхээс илүү хэрэгцээтэй зүйлсээ л сонгон авч байгаа аж.
“Ихэнх хүн дэвтэр л авч байна”
Хичээлийн хэрэгслийн худалдаачин н.Эрдэнэцэцэг:“Голцуу хүмүүс дэвтэр авч байна. Хөл хөдөлгөөн нэг их биш ээ. Ихэвчлэн УБ принтын дэвтрийг сайн гээд авч байгаа. Энэ жил хүүхдүүд их энгийн хэрэглэл сонгож байна” гэв.
Лангуу бүрт өнгө өнгийн янз бүрийн дүрстэй дэвтрүүд хамгийн түрүүнд хүний анхаарал татна. Худалдагчдын хэлж буйгаар хүмүүс өнгө үзэмж, зурагтайгаас илүү үнэ боломжийн бүтээгдэхүүнийг сонгож байгаа аж.
“Үнэ өсгөөгүй ч хүмүүсийн мөнгө хүрэхгүй байна”
Хүүхдийн хичээлийн хэрэгслийн худалдаачин Б.Анухай энэ жилийн худалдааг өмнөх жилүүдээс эрс ялгаатай байгааг хэлэв.
“Энэ жил “Нарантуул”-ын хөл хөдөлгөөн бага байна. COP17 болохтой холбоотой зам хааж байгаа нь нөлөөлсөн болов уу. Мөн шатахууны хомсдол ч хөл хөдөлгөөнд нөлөөллөө. Хамгийн хямд бараа 800 төгрөгөөс эхэлдэг. Үзэг, бал, харандаа, цүнх гээд хүүхдийн бүх хэрэгцээ бэлэн байна. Бензин, шатахуун гээд бүх бараа, бүтээгдэхүний үнэ өссөн ч дэвтрийн үнийг нэмээгүй. Манайх яг бөөний үнээрээ зардаг. Харин дагалдах хэрэгслийн үнэ чанар, савлагаа, хийцээсээ шалтгаалаад өөр өөр байгаа. Нэг хүүхдийн хичээлийн хэрэгслийн зардал хамгийн багадаа 110 мянган төгрөг болно. Гэхдээ хэрэглээнээсээ шалтгаалаад хэд ч болж болно. Хүмүүс хүүхдэдээ юм авмаар байдаг. Гэвч эдийн засгийн байдал мөнгөний боломжийг нь хязгаарлаж байна. Тийм болохоор бид аль болох хямдруулж, 150-250 мянган төгрөгийн худалдан авалт хийсэн хүмүүст түлхүүрийн оосор, усны сав зэрэг бэлэг өгч хүүхдүүдийг баярлуулахыг хичээдэг” хэмээн ярив.
Түүний ярианаас худалдаачид ч худалдан авагчдаа алдахгүйн тулд ашгаасаа хасаж, төрөл бүрийн урамшуулал, хямдрал санал болгож эхэлсэн нь мэдрэгдэж байлаа.
Дэвтрийн үнэ лангуу бүрт багахан ялгаатай

Сурвалжлах явцад хэд хэдэн лангуугаар орж үнийг харьцуулахад 12 хуудастай УБ принт дэвтэр нэг ширхэг нь 400-500 төгрөгийн хооронд байлаа. Харин 96 хуудастай дэвтэр 2500 төгрөгөөр худалдаалагдаж байв.
Польш дэвтрийн үнэ

12 хуудастай нь 200-400 төгрөг
24 хуудастай нь 450-600 төгрөг
48 хуудастай нь 800-1000 төгрөг
96 хуудастай нь 1500-1900 төгрөг

Eco дэвтрийн үнэ

12 хуудастай нь 400 төгрөг
24 хуудастай нь 600 төгрөг
48 хуудастай нь 1000 төгрөг
96 хуудастай нь 1800 төгрөг

Үнэ бага зэрэг ялгаатай байсан ч худалдаачдын олонх нь “дэвтрийн үнэ өнгөрсөн жилийнхээс бараг өөрчлөгдөөгүй” гэдгийг онцолж байсан юм.
Дүрэмт хувцасны үнэ хоёр жил өөрчлөгдөөгүй ч иргэдэд үнэтэй тусаж байна

Цүнхний худалдаачин С.Наранцацрал “Эцэг эхчүүд ихэвчлэн даавуун, гурван тасалгаатай хөнгөн чанарын цүнх их авч байна. Юанийн ханш өссөн ч үнийг нэмээгүй. Худалдан авалт муу байна. Хөдөө орон нутаг шатахууны хомсдолтой байгаа учраас тэндээс ирдэг хүмүүс багассан. Манай хамгийн үнэтэй цүнх 80 мянган төгрөг. Хоёроос дээш цүнх авбал 5-10 мянган төгрөг хямдруулж өгч байгаа” гэв.
Өнгийн харандаа 3500 төгрөгөөс, батинк 50 мянган төгрөгөөс эхэлж байна
Хичээлийн хэрэгслийн худалдаачин н.Эрдэнэцэцэгийн хэлснээр өнгийн харандаа 3500-15000 төгрөг, цавуу 1000-2500 төгрөгийн үнэтэй байна.

Гутлын худалдаачдын хувьд ч барааных нь үнэ харилцан адилгүй аж. .Нэг лангуунд охидын ботинк 110-130 мянган төгрөг байсан бол хамгийн хямд ботинк 50 мянган төгрөгөөс эхэлж байна. Пүүз, кет 65-75 мянган төгрөгийн үнээр худалдаалагдана.
Хичээлийн бэлтгэлээ хангаж яваа 12 дугаар ангийн сурагч Ц.Мөнхбат “Хичээлийн хэрэгслээ 50 мянган төгрөгт багтаалаа. Дэвтэртээ 20 мянга, бусад хэрэглэлдээ 30 мянган төгрөг зарцуулсан” гэж ярив. Түүний хувьд гутал хувццас цүнх зэрэгт мөнгө зарцуулаагүй тул ийн төсөр үнэтэй болж буй аж.
Харин олон хүүхэдтэй айл өрхийн хувьд зардал хэд дахин өсчээ. Дөрвөн хүүхдийн ээж А.Маржаангүлийн хувьд “Одоогоор 800 мянган төгрөгийн зардал гарсан. Гурван хүүхдийн дүрэмт хувцсыг Нарантуулаас 235 мянгаар авлаа. Хичээлийнх хэрэгсэл 170 мянга болсон. Дэлгүүр, бусад худалдааны төвтэй харьцуулахад “Наран туул” захынх нь арай хямд байдаг. Гэхдээ шатахууны асуудлаас болоод цаашдаа нэмэгдэх байх гэж бодоод эртхэн базааж байна. Өмнөх жилтэй харьцуулахад үнэ нэмэгдсэн. 12 хуудастай дэвтэр өмнө нь 250-350 төгрөг байсан бол одоо 400 төгрөг болжээ” гэв.
Харин худалдан авагч Л.Одсүрэнгийн хувьд “Зургадугаар ангийн хүүхдийн дүрэмт хувцас 175 мянга, хичээлийн хэрэгсэл 158 мянга болсон. Цүнх, биеийн тамирын хувцастайгаа нийлээд 650 мянга гаруй төгрөг зарцууллаа” гэв.
Нэгдүгээр ангид орох хүүхдийн ээж Г.Одонтуяагийн хувьд, “Дүрэмт хувцсыг 85 мянгаар авлаа. Үнэ боломжийн санагдсан. Цүнх 80-90 мянгын хооронд байсан. Багадахгүй бол хоёр, гурван жил өмсөнө гэж бодоод авч байна” гэсэн юм.
“Хархорин” захад дүрэмт хувцас ямар үнэтэй байна вэ?
“Нарантуул” захын үнэ ханшийг “Хархорин” захтай харьцуулахад төдийлөн их зөрүү ажиглагдсангүй.
King Kids үйлдвэрийн дүрэмт хувцасны үнэ:

Ахлах ангийн эрэгтэй иж бүрдэл – 140 мянган төгрөг
Ахлах ангийн эмэгтэй иж бүрдэл – 135 мянган төгрөг
Бага ангийн охидын дүрэмт хувцас – 84 мянган төгрөг
Бага ангийн хөвгүүдийнх – 89 мянган төгрөг
Дунд ангийн охидынх – 100 мянган төгрөг
Дунд ангийн хөвгүүдийнх – 105 мянган төгрөг

Хичээлийн хэрэгслийн үнэ:

12 хуудастай дэвтэр – 400 төгрөг
24 хуудастай – 800 төгрөг
36 хуудастай – 1000 төгрөг
48 хуудастай – 1300 төгрөг
60 хуудастай – 1600 төгрөг
96 хуудастай – 2600 төгрөг

Мөн бал 500-1500, үзүүрлэгч 500-4000, гортиг 2000-12000, будгийн харандаа 2500-15000, зургийн дэвтэр 1500-8000 төгрөгийн үнэтэй худалдаалагдаж байв. Худалдаачдын хэлж буйгаар “Хархорин” захын хөл хөдөлгөөн ч мөн төдийлөн их биш байгаа аж.
Фонтамын үзэсгэлэн худалдаа үнэ ханш
Харин төв талбайн орчимд буюу Фонтамд гарсан үзэсгэлэн худалдаанд сурагчийн дүрэмт хувцас хүйс, загвараасаа хамааран 110-275 мянган төгрөгийн үнэтэй. Хичээлийн хэрэгслийн багц 40-70 мянган төгрөг, сурагчийн цүнх 35-120 мянган төгрөгийн хооронд худалдаалагдаж байлаа.
Тэнд хүүхдийнхээ хичээлийн бэлтгэлийг базааж явсан иргэдийн хэлж буйгаар хоёр хүүхэдтэй өрх дунджаар нэг сая гаруй төгрөгийг зөвхөн хичээлийн шинэ жилийн бэлтгэлдээ зарцуулж байгаа ажээ.
Худалдаачид үнэ бус худалдан авагчийн тоо буурсанд илүү санаа зовниж байна

“Нарантуул”-ын худалдаачид энэ жил үнийг аль болох нэмээгүй гэж ярьж байгаа ч худалдан авагчид эсрэгээрээ өрхийн орлого хумигдаж, нэг дор их хэмжээний мөнгө зарцуулах боломжгүй болсныг хэллээ. Нөгөө талд худалдаачид COP17-ийн үеийн замын хөдөлгөөний зохицуулалт, шатахууны хомсдол зэрэг нь захын хөл хөдөлгөөнд нөлөөлж буйг онцолж байсан юм.
Ийнхүү шинэ хичээлийн жил эхлэхэд хэдхэн долоо хоног үлдсэн ч “Нарантуул” захад үнэ өссөнөөс илүүтэй худалдан авагчдын халаас нимгэрч, захын уур амьсгал өмнөх жилүүдээс нам гүм болсон дүр зураг үдэв.
С.УЧРАЛ
Гэрэл зургийг Р.БАТ-ЭРДЭНЭ]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 15:00:13 +0900 “Монголчуудын түүх Чингис хааны үеэс л эхэлдэг” гэх төөрөгдлийг залруулах хэрэгтэй http://aranshin.mn/index.php?newsid=1661 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1661

Нэн эрт бүрэлдэж бүтсэн угсаатнуудын нэг нь Монголчууд
Дэлхий дээр маань өнөөдөр байгаа 200 гаруй улс орон нэн эртний түүхээ бараг бүгд л үлгэр, домгоос улбаалан ярих, бичих байх. Харин нэг хэсэгт нь тиймэрдүү үлгэр, домог ч байхгүй байж мэднэ. Египетчүүд гэхэд л эртний түүхээ одоогоос 6000 жилийн өмнөөс эхтэй гэгдэх элдэв домогт тулгуурлан өгүүлдэг. Тэр нь ч үнэний хувьтай. Учир нь тэдэнд одоогоос 4600 орчим жилийн өмнө баригдсан гэх асар том хэмжээтэй чулуун пирамид бий. Төр улс, хаан, ард иргэд, боолчууд байж байж л тийм том байгууламжийг бүтээх бололцоотой. Тэгэхлээр египетчүүд 6000 гаруй жилийн төрийн түүхтэй нь тодорхой юм.
Хятадууд ч эртний түүхээ домгоос улбаалан ярьдаг, бичдэг. Домогт дурдагддаг хаад, улсаас нь Азийн хүн ам эх үүсвэр авсан мэтээр өгүүлдэг. Энэ үзэл санаа ужгирч, давтагдсаар “Хятад төв”-ийн онол гарч ирж, бэхэжсэн байна. Домгуудын хамрах жилүүд нь одоогоос 8000 орчим жилийн өмнө байсан Шар хаан Хуанди-гийн үеэс эхэлдэг. Эртнээс уламжлагдсан домгууд нь археологийн олдворуудаар нотлогдсоор байгаа болохоор домгийн гэгдэж байсан Ся улсын түүх ч бичигдэж эхэлжээ.

Археологийн олдворуудын шинжилгээг орчин үед олон талаас нь, нарийн багаж, оновчтой аргачлалаар, олон лабораторид хийж буй болохоор үнэний хувь нь бараг л 100% болтлоо дээшилсэн ажээ. Тэгэхлээр Хятадын эртний улсуудын түүх үнэн мөнөөрөө сэргээгдэж, дагалдаад хойд хөрш нь байсан нүүдэлчдийн түүх ч тодорсоор байна.

Шар хаан Хуанди ч тэр үеийн нүүдэлчдийн эсрэг цэрэглэн хөдөлж тэднийг хойш нь түрэн холдуулж байжээ. Мал аж ахуй, ан гөрөө эрхэлж аж төрдөг нүүдэлчид ч мөн тэр үед төртэй, цэрэг, зэвсэгтэй байсан бололтой. Домог болон дурдагдах хэмжээний дайн байлдаан ижлэвтэр зиндааны цэрэг, улстөрийн хүчнүүдийн хооронд л гарсан байх нь тодорхой билээ.
Египетийн пирамид 4600 жилийн настай байхад манай буган чулуун хөшөөнүүдийн эртнийх нь мөн л 4000 орчим жилийн настай байна. Дөрвөлжин булшнууд, хиргисүүрүүд ч бас 4000-3000 жилийн настай гэгддэг билээ.
Одоогоос 4-5 мянган жилийн өмнө хамгийн бөх бат, нар, салхины нөлөөнд бараг автагддаггүй, хүнд жинтэй материал болох чулуугаар хөшөө дурсгал босгох хүн хүч, зарлиг тушаал, багаж зэвсэг зөвхөн, ганцхүү төр засагтай ард түмэнд л байсан байх учиртай. Овор ихтэй, хүнд чулуугаар буган чулуун хөшөө урлах, том хиргисүүр, том булш бүтээх ажлыг жижиг овог, аймаг ч хийсэн байх боломжгүй. Тэдгээр нь төрийн шийдвэр, хүчээр л хийгдсэн байх нь үнэнд нийцнэ.

Хятадын улсуудаас (Ся, Шан, Жоу, Цин) нүүдэлчидтэй хийж байсан дайн тулалдааны хэмжээ, далайц, үргэлжилсэн цаг хугацаа ч гэсэн нүүдэлчид төртэй, цэрэг, зэвсэгтэй, сайн зохион байгуулалттай байсныг гэрчилдэг. Жишээ нь Шан улсын Үдин ван нүүдэлчидтэй гурван жил байлдаж байж тэднийг ялж холтгов гэсэн нь буй.
Энэ дайн одоогоос 3100 орчим жилийн өмнө болжээ. Хүч чадал ойролцоо хоёр төр улс л гурван жилийн туршид тасралтгүй байлдах боломжтой.
Жоу улсын ван Кан нүүдэлчдийг довтолж 10 гаруй мянган хүн, олон тооны агт морьд, мал олзлон авсан гэх мэдээ мөн буй. Энэ үйл явдал одоогоос 2979 жилийн өмнө болжээ.

Хятадын улсууд олон хүн амтай, хүчирхэг байсан хэдий ч нүүдэлчид тэдэнтэй эн чацууран тулалдаж, ялж, ялагдаж байжээ.

Мөнхүү нүүдэлчдийн төр улсуудын цэрэг, зэвсгийн хүч, хэмжээ одоогоос 2400 жилийн өмнө гэхэд л Хятадынхаас давуу байсны улмаас Жоу улсын ван Үлин цэргүүддээ Хүннүгийн морин цэргийн байлдах урлагаас суралцахыг тушаасан зарлиг гаргаж байв.
Монголчууд одоогоос 10 орчим мянган жилийн өмнө аргаль, янгирыг, 6-7 мянган жилийн өмнө тахь, хавтгайг гэршүүлж, гаршуулаад, мөн л тэр амьтдын унаган нутаг газарт нь аж төрсөөр байсан болохоор Хятадын улсуудтай тэмцэлдэн тулалдсаар ирсэн нүүдэлчид бол бидний өвөг дээдэс болох нь тодорхой юм. Тэгээд ч монголчуудын түүхэн газар нутагт байж Хятадын улсуудтай тулалдаж байснаа түүх болгон бичих, дурдах нүүдэлчид одоо хэр гарч ирээгүй л байгаа билээ. Бидний өвөг дээдэс хойшоо, урагшаа, баруунчаа, зүүнчээ хөдөлж, шилжиж байсан боловч эргээд л энэ унаган нутагтаа эзэн болон үлдсээр, хүчирхэгжиж, бас задарсаар, зарим хэсэг нь баруун тийшээ, мөн урагшаа тасран одсон нь үнэн болно.

Хятадууд олон жижиг улс болон задарсан үед нь нүүдэлчид бүр ч их түрэмгий ааш авир гаргаж хойд хэсгээр нь цөмрөн орж нутаглаж байсан тохиолдол ч цөөн бус. Олон улсыг нэгтгэн захирсан Ши Хуанди хаан 300.000 цэрэг гарган Хүннүг дайлж, их говийн ард гарган холтгоод аюулгүй байдлыг эрхэмлэн Түмэн газрын Их цагаан хэрмийг барьж байнгын цэрэг суулгажээ. Энэ бол түүхэнд урд өмнө байгаагүй хүнд, нүсэр их ажил, онцгой арга хэмжээ байв. Энэ үйлдэл одоогоос 2230 орчим жилийн өмнө хийгджээ. Гэтэл бид энэ дурдагдан буй урт их хугацааны турш дахь түүхээ, төр улсын түүхээ өдий болтол бичиж амжаагүй яваа билээ. Эх түүхээ 30 ботиор бичихдээ энэхүү хоосон зай, харанхуй үеийг эрх биш бодолцож байгаа биз гэж найдах юм даа...
Одоогоос 4000 гаруй жилийн өмнө гэхэд өвөг дээдэс маань өөрийн гэсэн (бүр биеэ даасан, өөрийгөө бүрэн тэтгэдэг) аж ахуйтай, өөрийн хэлтэй, бүтээсэн соёлтой, унаган гэхээр газар нутагтай байжээ. Тэгэхлээр тэд угсаатны хувьд бүрэн төлөвшчихсөн, өвөрмөц төртэй, өөрийгөө хамгаалж чадах зэр зэвсэгтэй, олон мянган эрчүүдийг дайчлан цэрэглэн тулалдах чадавхтай, Хятадын улсуудтай өрсөлдөн, чацууран дайтдаг ч байжээ. Бусад угсаатны нүүдэлчдийг оройлон, хүчлэн нэгтгэж Хүннү гүрнийг ч байгуулжээ.

Хүннү гүрэн задрахын цагт монголчууд олонхи болсон хэсэг нь ч унаган нутагтаа үлдэж, өсөж, өндийсөөр байжээ.

Хүн төрөлхтний хөгжлийн түвшин Африкт (Египет), Америкт (Маая нар), Азид (Хятад, Энэтхэг, Нүүдэлчид), Европод (Грекүүд) түүхэн цаг цагтаа ойролцоодуу байжээ. Археологийн олдворуудаар энэ нь нотлогддог. Тэгэхээр 5-6 мянган жилийн өмнөх Египетийн хэмжээ, түвшинд дүйцэх хөгжил Азид ч, нүүдэлчдийн нь хувьд ч мөн буй болчихсон байх учиртай билээ. Тийм байжээ гэдгийг бид их л хожуу таньж, мэддэг, бичдэг болов. Монгол угсаатан бүрэлдэж бүтсэн цаг хугацааг (нүүдэлчдийг доорд үздэг алдаатай байр, сууринаас шалтгаалан) ихэд хойшлуулж тооцож ирсэн нь олон олон төөрөгдлийг үүдэж, ойлгомжгүй, логикгүй байдлын шалтгаан болсоор байсан нь үнэн юм.

Суурьшиж, хот улсуудаар дамжин төв төртэй болж, боолуудын хүчийг ашиглан услах систем, томоохон барилга байгууламж, хэрэм цайз мэтийг бүтээж асан улсуудын нөлөө, хаялга нүүдэлчид, анчид, загасчдын хувьд цаг цагтаа их хүчтэй байсан нь ч тодорхой билээ. Төртэй, цэрэг зэвсэг сайтай болсон нүүдэлчид ч суурин иргэдэд халдаж, тэдний нэг хэвийн амьдрал, зогсонги төлөв, боолчуудын хөдөлмөрт тулгуурласан том эзэнт гүрнийг ч задалж, мөхөөж ирсэн нь бас үнэн болно. Персүүд, түрэгүүд, монголчууд энд жишээ болон дурдагдах учиртай.

Угсаатан бүрэлдэх, төлөвших процесс бол үйлдвэрлэх хүчний хөгжил, хөдөлмөрийн багаж, зэвсгээс хатуу хамаарах шүтэлцээгүй үзэгдэл юм. Нийгмийн нийтлэгүүдийн үүсэл, хөгжил бол хүмүүсийг нэгтгэж, ижилсүүлж, төрөлсүүлж байдаг тэр хүчин зүйлүүдээс л эн тэргүүнээ хамаардаг жамтай. Энэ зүй тогтол суурин иргэдийн хувьд ч, мөн нүүдэлчдийн хувьд ч ав адилхан байсан нь түүхээр нотлогдсон болно.

Хатуу болон зөөлөн бодлогыг хослуулсаар Хүннү гүрнийг бүтээсэн цөм угсаатан нь монголчууд байсан, тэд Хятадын улсуудтай эн чацууран харилцаж, дайтаж, ялж, ялагдаж ч байсан. Цаашдаа Их Монгол улс, Монголын эзэнт гүрэнг цогцлоон байгуулж, дэлхий дахиныг нэгэн том хөлөг онгоцны зорчигчид болгож холбосон хүчний цөм нь мөн монголчууд байсан нь үнэн. Эрт бүрэлдсэн, бүтсэн угсаатан болохынхоо хувьд тэд хүчтэй, идэвхтэй, шашин суртлын хувьд олон ургальч, хууль дээдлэх өндөр соёлтой байсан нь ч үнэн болно.
“Монголчуудын түүх Чингис хааны үеэс л эхэлдэг” хэмээн ярьж, бичиж байсан цаг үе, түүхчид, судлаачдын алдаа, төөрөгдлийг залруулах хэрэгтэй.

Судлаач, профессор Д.Чулуунжав ]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 14:59:01 +0900 УИХ-ын дарга С.Бямбацогт: Хэлэлцүүлгээс илүү хэрэгжилт, амлалтаас илүү бодит үр дүн чухал http://aranshin.mn/index.php?newsid=1660 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1660
Монгол Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт Санхүү, банкны эмэгтэйчүүдийн холбооны төлөөлөлтэй өнөөдөр /2026.08.04/ уулзаж, тус холбооны 10 жилийн ойн хүрээнд зохион байгуулах “Ногоон санхүүжилт-Хүртээмжтэй тогтвортой хөгжилд” чуулганы бэлтгэл ажил, зорилго, хүрэх үр дүнгийн талаар санал солилцлоо.
Уулзалтын эхэнд УИХ-ын дарга эдийн засгийн хүртээмжтэй өсөлт, өрхийн санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах, эмэгтэйчүүдийн эдийн засгийн оролцоог нэмэгдүүлэхэд санхүү, банкны салбарын эмэгтэйчүүдийн манлайлал чухал хувь нэмэр оруулж байгааг онцолж, энэ чиглэлд тууштай ажиллаж ирсэн холбооны хамт олонд талархал илэрхийллээ.
Санхүү, банкны эмэгтэйчүүдийн холбооны өмнөх чуулгануудыг Улсын Их Хурлын даргын ивээл дор зохион байгуулж ирсэн уламжлалтай. Энэ удаагийн 10 жилийн ойн чуулганыг УИХ-ын дарга ивээлдээ авч, дэмжин ажиллахаа илэрхийлэв.
Тэрбээр ногоон эдийн засаг, тогтвортой хөгжил, санхүүгийн хүртээмжийг дэмжих чиглэлээр Улсын Их Хурлаас шаардлагатай эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхэд анхаарч ажилласныг дурдаад, цаашид батлагдсан хууль тогтоомж, бодлогын шийдвэрүүдийг бодит ажил хэрэг болгож, иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд үр өгөөжийг нь хүртээхэд анхаарах шаардлагатай байгааг тэмдэглэлээ.

Мөн чуулганыг зөвхөн асуудал хөндөж, санал солилцдог арга хэмжээ бус, тодорхой үр дүн гаргаж, хэрэгжилтээ дүгнэдэг индэр болгох нь чухал гэдгийг онцолсон юм. Ялангуяа эмэгтэй бизнес эрхлэгчдийн санхүүжилтийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, зээлийн хүүгийн дарамтыг бууруулах, ногоон болон хөнгөлөлттэй санхүүжилтийг бодитоор хүргэх чиглэлээр хэрэгжүүлэх боломжтой ажлуудаа чуулганаас өмнө эхлүүлж, үр дүнгээ олон нийтэд танилцуулахыг зөвлөлөө.

Уулзалтын төгсгөлд УИХ-ын дарга С.Бямбацогт “Асуудал хэлэлцэж, зорилт дэвшүүлэхээс илүүтэйгээр түүнийгээ хэрэгжүүлж, бодит үр дүн гаргасан байх нь чухал. Иргэд, бизнес эрхлэгчдэд хүрсэн өгөөжөөрөө ажлаа үнэлж, хэрэгжилтээ тайлагнадаг байх ёстой” хэмээн онцолж, хэлэлцүүлгээс илүү хэрэгжилт, амлалтаас илүү бодит үр дүн гаргахад анхаарч ажиллахыг хүслээ хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 14:51:53 +0900 Б.Пүрэвдагва: Хүүхэд залуус, бизнес эрхлэгчдээ дэмжих инкубатор төвүүдийг хотын захын хорооллуудад байгуулна http://aranshin.mn/index.php?newsid=1659 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1659

Б.Пүрэвдагва: Хүүхэд залуус, бизнес эрхлэгчдээ дэмжих инкубатор төвүүдийг хотын захын хорооллуудад байгуулна

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Б.Пүрэвдагва Сонгинохайрхан дүүргийн 8 дугаар хороонд ажиллалаа.
Тус дүүрэгт нийслэлийн Бизнес, инновацын газар болон “Рио Тинто Монгол” ХХК хамтран “Баянхошуу бизнес инновацын сургалт үйлдвэрлэлийн төв”-д хүүхэд, залуучууд болон бичил бизнес эрхлэгчдэд чиглэсэн төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлж байна.

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Б.Пүрэвдагва “Нийслэлийн хамгийн чухал хөрөнгө оруулалт бол барилга байшин бус хүндээ оруулж буй хөрөнгө оруулалт юм. Хамгийн том жишээ нь энэ төв болж байна. Энэхүү төвд бизнес эрхлэгчдийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хөгжүүлэх, бизнесийн чадавхыг нэмэгдүүлэх, хүүхэд, залуучуудад шинэ мэдлэг, ур чадвар эзэмшүүлэхэд чиглэсэн сургалт, хөгжлийн үйл ажиллагааг зохион байгуулж байгаа юм. Тухайлбал, AI, технологи, дрон, англи хэлний сургалтууд үнэ төлбөргүй хичээллэж байна. Бид энэ туршлагыг нийслэлийн бусад дүүрэг, алслагдсан хороонд үе шаттай нэвтрүүлж, хамрах хүрээг өргөжүүлэх чиглэлээр дэмжин ажиллана” гэлээ.
Баянхошуу төвд англи хэлний сургалт, жюү жицүгийн сургалт, технологийн сургалтууд зохион байгуулагддаг бөгөөд нийт сургалт, өдөрлөгт нийт 552 хүн хамрагдаад байна. Мөн “Цэлмэг урлан” ХХК, “Очирт Манлайн оргил” ХХК, “Оюун ухааны академи”, “Бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүдийг дэмжих төв” зэрэг ААН-үүд үйл ажиллагаа явуулж байна.

]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 14:44:42 +0900 АТГ: 1026 хэрэг шалгагдаж байна http://aranshin.mn/index.php?newsid=1658 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1658

Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтэс 2026 оны 8 дугаар сарын 3-9-ний өдрүүдэд гэмт хэргийн шинжтэй 56 гомдол, мэдээллийг шалгав. Үүнээс 9 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээх, 4 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээхээс татгалзах, 1 гомдол мэдээллийг харьяаллын дагуу шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт шилжүүлсэн бөгөөд одоогоор 42 гомдол, мэдээллийг хянан шалгаж байна.
Түүнчлэн эрүүгийн 1038 хэрэгт мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулснаас 6 хэргийг шүүхэд шилжүүлэх, 5 хэргийг хаах саналтай прокурорт хүргүүлж, 1 хэргийг нэгтгэн шалгаж байна. Мөрдөн шалгах ажиллагаанд одоогоор 1026 хэрэг шалгагдаж байна.
Бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал олгосны улмаас байгууллагад 54,4 сая төгрөгийн хохирол учруулсан, гүйцэтгэх ёсгүй үйлдлийг хийсний хариуд бусдаас хахууль авсан, бүлэглэн үргэлжилсэн үйлдлээр хууль бус гэрээ байгуулан бусдад эдийн засгийн давуу байдал бий болгосон зэрэг үндэслэлээр мөрдөн шалгасан эрүүгийн хэргүүдийг шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт хүргүүллээ.
Удирдах албан тушаалтан Б.Э нь албан тушаалын тодорхойлолтод заасан ажил үүргийг огт гүйцэтгээгүй Д.Б-д ажилласан мэтээр ажлын цагийн бүртгэл гаргуулан улмаар 28,8 сая төгрөгийн цалин хөлс олгосон, удирдах албан тушаалтан А.Б нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд сөрөг мэдээлэл гаргуулахгүйн тулд бусдаас хахууль авсан, байгууллагын талбай түрээслэх сонгон шалгаруулалтад ашиг сонирхлын зөрчилтэй этгээдийг сонгон шалгаруулж давуу байдал бий болгосон, ажил гүйцэтгэх гэрээний төлбөрөөс өөртөө шилжүүлэн авсан, нэр бүхий аж ахуйн нэгжтэй ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулсан ч ажлыг хийж гүйцэтгэхгүйгээр гэрээгээр халхавчлан хуурч, бодит байдлыг нуух замаар бусдыг төөрөгдөлд оруулан төлбөрийг хувьдаа завшиж залилсан гэх хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааг дуусгаж, шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт хүргүүлэв.]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 14:40:27 +0900 Б.Батбаатар: Монголд 2-3 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт оруулж ирнэ http://aranshin.mn/index.php?newsid=1657 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1657

Улсын Их хурлын гишүүн, Иргэний зориг, ногоон намын дарга Б.Батбаатартай ярилцлаа.

-Та сайхан наадав уу. Энэ жил хаагуур наадав?
-Энэ жилийн баяр наадам их сайхан боллоо. Төв цэнгэлдэх хүрээлэн, Хүй долоон худгаар наадлаа. Манай Иргэний зориг, ногоон намын зүгээс Хүй долоон худагт асар, гэр барьж, намынхаа гишүүд болон дэмжигч нарт хүндэтгэл үзүүллээ.
-Та хурдан морь хэр сонирхдог вэ. Сүүлийн үед зарим гишүүд төрийн наадмаар морь мордуулж байгаа харагдах юм?
-Би өөрөө нэг их морь уяад байдаггүй юм. Ер нь бол 20 жилийн өмнөөс хүмүүс хурдан морь бэлэглэж байсан. Чамгүй ч олон болсон байх. Гэхдээ унаган ижилд нь л явж байгаа болов уу. Тэдгээрийн заримыг нь эзэд нь уяж сойж байгаа гэж хэлдэг л юм.
-Баяр наадмын дараахан шатахуун, түлш хомсодлоо. Уг нь салбарын сайд нь ямар нэгэн асуудалгүй, хүссэн газар руугаа яв гэж байсан ч дараа нь иргэд олноороо хөдөө гадаа явсан нь буруу болоод үлдэх шиг боллоо. Үүн дээр та ямар байр суурьтай байна вэ?
-Шатахууны хувьд манайх асуудалтай нь бол асуудалтай. Учир нь импортоос бүрэн хамаарч байгаа нөхцөлд тийм амар зүйл биш. Гэхдээ үүнийг чинь тооцож болох зүйл шүү дээ. Цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө, монголчуудын дөрвөн улирлын байдал, зуны дэлгэр цагтаа олон хүн амарч зугаалдаг гээд олон зүйлийг нарийн тооцож байх хэрэгтэй. Улирлын нөхцөл байдлаас хамаарч махны үнэ, шатахууны үнэ нэмэгддэг. Гэвч энэ бүхэн чинь олон жилийн турш ийм л байсан. Тиймээс Засгийн газар арга зүй, боловсруулалт дээрээ хайхрамжгүй хандаж, хуучны сэтгэлгээгээр хандаад байна гэж ойлгож байгаа.
-Түүнээс биш энэ бүхэн өнөөдөр бий болчихсон зүйл биш гэж үү?
-Харин тийм. Гэнэтийн давагдашгүй хүчин зүйл биш. Жилийн жилд нь иймэрхүү нөхцөл байдалтай байдаг.
Хавар нь мах өсөөд, намар нь хүнсний ногооных нь үнэ уначихдаг. Иймэрхүү цаг агаараас үүдэлтэй үүсдэг нөхцөл байдлуудаа сайн бодож байх ёстой. Үүнтэй адилхан шатахууныг жаахан либериальчлаад, задлаад олон хүний оролцоотой, хийж болох бизнес болгочихвол энэ бүхэн бүтэхгүй зүйл биш шүү дээ.
-COP-17 хурал удахгүй манай улсад зохион байгуулагдана. Салбарын сайд байсан хүний хувьд бэлтгэл ажлуудыг нь анхаарч л байгаа байх. Хэр хангагдаж байх шиг байна вэ?
-Байгаль орчны салбар дэлхий нийтэд гадаад харилцаанаасаа илүү эрчимтэй харьцангуй улс төр ороод байдаггүй ийм салбар. Монгол Улсад маань Дэлхийн цөлжилттэй тэмцэх хурал болох гэж байна. Энэ бол ойрын арван жил дэлхий нийтээрээ цөлжилтийн эсрэг юу хийх вэ гэдэг бодлогыг гаргах хурал. Хоёрдугаарт, зохион байгуулагч орон өөрийнхөө хөтөлбөр, санхүүжилтийг босгох боломжийг маш сайн бий болгодгоороо чухал. Хурал мэдээж ямар нэгэн байдлаар зохион байгуулагдаад дуусна. Харин хурлаас гарах үр дүн ямар байх вэ гэдэг зүйл байна. Тиймээс хурал болохоос өмнө маш сайн гэрээ хэлэлцээрүүд явагдсан байх ёстой. Урьдчилж тохирсон энэ тохиролцоонууд чинь хурал дээр албажна. Түүнийг хоёр жилийн хугацаанд Монгол Улс энэ конвенцийг даргалагч, удирдагч орныхоо хувьд яаж ажиллах вэ гэдэг нь чухал. Энэ хугацаанд сайн ажиллаж байж үр дүн өндөр гарна. Мэдээж нэлээд хөрөнгө оруулалт, хамтын ажиллагаа татах боломжууд бол бий болж байсан. Сүүлд одоогийн нөхцөл байдлаар хэр дэвшилттэй явааг хараахан мэдэж амжаагүй байна. Хурал дээр Монгол Улсын Засгийн газар л гэж бий. Тийм болохоор хариуцсан сайд нь үүн дээр хэр ажиллах вэ гэдгээс их олон зүйл шалтгаална даа.
-Салбарын сайдаар ажиллаж байхдаа ямар, ямар хэмжээний хөрөнгө оруулалт татахаар яриа хэлцэл хийж амжсан бэ?
-Зөвхөн Европын хөрөнгө оруулалтын банкнаас л гэхэд 600-800 сая еврогийн хөрөнгө оруулалтыг ойн чиглэлд татахаар, үүнийгээ энэ хурал дээр зарлана гэдэг байдлыг ярьж байсан. Энэ бол зөвхөн нэг газрын л хөрөнгө оруулалтын хэмжээ. Ер нь 2-3 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт Монгол Улсад оруулж ирнэ гэсэн тооцоотой л ажиллаж байсан. Дээрээс нь COP хурлыг зохион байгуулах ажилд нэлээд хэдэн газраас 20-30 сая ам.долларын буцалтгүй хандив орж ирэхээр байсан. Нэг ёсондоо энэ хэрээр татвар төлөгчдийн мөнгө л хэмнэгдэнэ гэсэн үг. Харин сүүлийн үед гүйцэтгэл дээр жаахан дутсан байж магадгүй. Тийм сураг байсан. Ер нь улс төрд явж байгаа хүн өмнөх сайд нь арынхаа сайдын ажилд хэт их оролцоод байх нь жаахан зарчимгүй зүйл. Тиймээс дэмжих хэрэгтэй бүх зүйл дээр нь дэмжээд л байж байна.
-Саяхан зарим хэвлэл, сэтгүүлчидтэй их мөнгөн дүнтэй гэрээ байгуулсан. Түүнийг нь хуулийн байгууллага шалгаж байгаа тухай мэдээлэл гарсан. Энэ гэрээ тэгэхээр таны үеийнх үү. Эсвэл одоогийн сайдынх уу?
-Тийм мэдээлэл явж байсныг харсан. Гэхдээ яг алийг нь хэлээд байгааг би нарийн мэдэхгүй байна. Хоёрдугаарт, гурван төрлийн COP байгаа. Уур амьсгалын өөрчлөлтийн, Биологийн олон янз байдлын, Цөлжилтийн эсрэг гээд энэ гурван COP найм, арав, арваннэгдүгээр саруудад дарааллаад болох юм. Засгийн газрын хуралдаанууд дээр COP-той холбоотой асуудал яригдахад үүнийг маш сайн сурталчилж, олон нийт, нутгийн иргэдийн оролцоо, мэдлэгийг хангаж ажиллах ёстой гэдэг зүйлийг ярьж байсан. Тэр хүрээндээ сурталчлах ажлыг хийх ёстой гэдгээ ч Үндэсний хорооны хурал дээр ч хэлж л байсан. COP-ын Ажлын алба энэ асуудлаа зохион байгуулаад, хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудтай гэрээ хэлцэл хийсэн байх. Миний хувьд бодлогын асуудлуудыг бариад явна уу гэхээс деталь ажил руу ерөөсөө ордоггүй байсан учраас нарийвчилж мэдэхгүй л байна.
Т.ДАРХАНХӨВСГӨЛ]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 14:20:13 +0900 Ц.ТУВААНЫ ТАВИУЛУУДААС ХЭД НЬ АТГ-ЫН ХААЛГА ТАТАХ ВЭ http://aranshin.mn/index.php?newsid=1656 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1656
АТГ-аас АМГТГ-ын дарга асан Ш.Ганхуягийг яллагдагчаар татсан. Шүүхээс Ш.Ганхуягийг нэг сар цагдах хорих шийдвэр гаргаад буй. АТГ-ын мөрдлөгөөр Ш.Ганхуяг нь АМГТГ-ын даргын албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, “Алтжин”-гийн Г.Алтан агсны хүү Эдуард Сүрэнд ашигт малтмалын найман лиценз шилжүүлж өгсний хариуд 2.7 тэрбум төгрөгийн авлига авсан, улсад 148.5 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан гэж үзсэн. Товчхондоо, Ш.Ганхуяг нь “дээлээ нөмрөх” нь тодорхой болчихоод буй.
Тэгвэл УИХ-ын гишүүн Ц.Туваан Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо салбарынхаа даргын сэнтий бүхэнд өөрийн тавиулуудаа томилж суулгасны нэг нь өдгөө АТГ-ын хаалга татаж, хорихын “наар”-нд залраад буй Ш.Ганхуяг гэгч. Товч танилцуулбал, Ш.Ганхуяг нь УИХ-ын гишүүн Ц.Тувааны “Туваан сан”-гийн тэргүүн, шадар туслах, сонгуулийнх нь менежерээр ажиллаж ирсэн. Хөл гарынх нь үзүүрт гүйж, хамаг л хар бор ажлыг нь хариуцаж ирснийх нь хариуд Ц.Туваан туслах Ш.Ганхуягийгаа 2024 оны арванхоёрдугаар сарын 26-нд Б/25 дугаартай тушаалаар АМГТГ-ын даргаар томилсон байдаг.

Тайлбар: Ц.Тувааны туслах, АМГТГ-ын дарга асан Ш.ГанхуягИнгээд туслах Ш.Ганхуяг нь АМГТГ-ын дарга болмоцгоо Эдуард Сүрэн гэгчид найман лиценз шилжүүлж өгөөд, 2.7 тэрбум төгрөгийн авлига халааслачихсан. Ийнхүү халаасандаа 2.7 тэрбум төгрөгтэй болсон Ш.Ганхуягийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан энэ оны тавдугаар сарын 9-нд АМГТГ-ын даргаас нь чимээгүйхэн чөлөөлөөд, оронд нь мөн Д.Оюунцэцэг гэгчийг томилсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, Ц.Туваан туслах Ш.Ганхуягийгаа АМГТГ-ын даргаар томилж, ердөө дөрөвхөн сар л ажиллуулаад 2.7 тэрбум төгрөгтэй болмогц нь чөлөөлчихсөн гэсэн үг. Тэгэхээр Ц.Туваан анхнаасаа Ш.Ганхуягаар дамжуулж авлига авах зорилгоор АМГТГ-ын даргаар томилсон уу, эсвэл Ш.Ганхуяг нь дур мэдэн ганцаараа авлига авч, Ц.Туваан даргынхаа чихийг халууцуулж байгаа гэдэг нь удахгүй тодорхой болох биз.
Хамгийн ноцтой нь, дээр дурдсанчлан Ц.Туваан Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд байхдаа олон хүн томилсон. Гэтэл эхнээсээ буюу Ш.Ганхуяг нь хоригдчихлоо. Цаашдаа Ц.Тувааны томилсон тавиулуудаас хэд нь АТГ-ын хаалга татах вэ гэдэг асуулт анхаарал татаж байна. Ямартай ч Ц.Тувааны томилсон тавиулуудыг товч танилцуулъя.
УИХ-ын гишүүн Ц.Тувааны хаа ч явсан хөтөлж явдаг, салж хагацдаггүй дотнын найз П.Батцацрал гэж хүн бий. Анх 2012 онд Ц.Тувааныг АН-аас албан тушаалын хэрчим бялуу хүртэж, Хөдөө аж ахуйн дэд сайдаар томилогдох үед П.Батцацрал мэргэжилтнээр нь дагаж очиж байлаа. Дараа нь 2015 онд Ц.Тувааныг Нийгмийн халамж, үйлчилгээний ерөнхий газрын даргаар томилогдож, жил гаруй ажиллахад П.Батцацрал мөн л мэргэжилтнээр нь ажилласан. Хожим 2020 онд Ц.Тувааныг УИХ-ын гишүүн болмогц П.Батцацрал шадар туслахаар нь ажиллаж эхэлсэн. Улмаар Ц.Туваан өнгөрсөн онд Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо найз, шадар туслах П.Батцацралыгаа Үндэсний геологийн албаны даргаар томилсон.

Тайлбар: Ц.Тувааны туслах, Үндэсний геологийн албаны дарга асан П.Батцацрал УИХ-ын гишүүн Ц.Тувааны нутгийн дүү буюу Төв аймгийн Баян сумын АН-ын дарга Д.Сагараадорж гэж залуу бий. Өнгөрөгч 2024 оны УИХ-ын сонгуулиар Д.Сагараадорж халаасаа сэгсэрч, АН-д 10 сая төгрөг, Ц.Туваанд 10 сая төгрөг тус тус хандивласан. Сонгуулийн дараа Ц.Туваан Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо нутгийн дүү, хандивлагч Д.Сагараадоржийг яамныхаа Геологи, уул уурхайн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга, Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлийн дарга, “Эрдэнэс тавантолгой” ХК-ийн ТУЗ-ийн гишүүн хэмээн гурван том албан тушаалд зэрэг томилсон байдаг. УИХ-ын гишүүн Ц.Тувааны Ц.Тувааны нутгийн найз буюу Төв аймгийн уугуул, АН-ын ҮБХ-ны гишүүн А.Бүдээ гэж бий. Ц.Туваан сайд Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо А.Бүдээг яамныхаа Захиргаа, хүний нөөцийн хэлтсийн даргаар томилсон.
2020, 2024 оны УИХ-ын сонгуулиар АН-ын штабт ажилласан Ц.Батцайз гэж бий. Ц.Туваан сайд Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо Ц.Батцайзыг яамныхаа Төрийн захиргааны удирдлагын газрын даргаар томилсон.
АН-ын гишүүн, Х.Баттулгын МоАХ-ны Бодлого, үйл ажиллагааны хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан Б.Отгонхүү гэж бий. Ц.Туваан сайд Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо Б.Отгонхүүг яамныхаа Инновац, түншлэл, хамтын ажиллагааны хэлтсийн даргаар томилсон.
Эхэнд дурдсанчлан, Ц.Туваан туслах Ш.Ганхуягийгаа АМГТГ-ын даргаар томилж, дөрвөн сар ажиллуулаад чөлөөлсөн. Түүний оронд АМГТГ-ын даргаар Д.Оюунцэцэгийг томилсон. Д.Оюунцэцэг нь өнгөрөгч 2024 оны УИХ-ын сонгуульд АН-ын жагсаалтаар нэр дэвшээд унасан. АН-ын дэргэдэх Ардчилсан эмэгтэйчүүдийн холбооны Дэд ерөнхийлөгчөөр ажилладаг. Тэгээд болоогүй, Ц.Туваан, Д.Оюунцэцэг хоёр “Монголын тэргүүлэн удирдагч хүрээлэн” ТББ-ыг 2009 онд хамтран байгуулж, удирдаж ирсэн.
УИХ-ын гишүүн Ц.Туваан, С.Эрдэнэболд хоёр Төвийн бүсийн тойрогт хөтлөлцөж гүйсээр хамтдаа сонгогдсон. Сонгуулийн дараа Ц.Туваан Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд болмогцоо намын, тойргийн хамтрагч УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболдын дотнын найз, бизнесийн хамтрагч, төрд нэг ч өдөр ажиллаж үзээгүй, “түй” гэх туршлагагүй Б.Энхтөр гэх залууг “Геологийн судалгаа, шинжилгээний төв” ТӨҮГ-ын захирлаар томилсон.
Энэ мэтээр, УИХ-ын гишүүн Ц.Тувааны Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд байхдаа томилсон тавиулууд олон бий. Харин хэд нь АТГ-ын хаалга татах бол…]]> ahiimaa Mon, 10 Aug 2026 14:00:10 +0900 Мин улсын үеийн эвхдэг сандал 2 сая доллароор зарагджээ http://aranshin.mn/index.php?newsid=1655 http://aranshin.mn/index.php?newsid=1655

Мин улсын үеийн эвхдэг сандал 2 сая доллароор зарагджээ

Өчигдөр Нью-Йорк хотод болсон “Sotheby's”-ын дуудлага худалдаагаар Мин улсын сүүл буюу 17 дугаар зууны үеийн эвхдэг сандал 2 сая доллароор зарагджээ. 108 см өндөр, 76 см өргөн энэ сандлыг зандан модоор хийсэн бөгөөд яг энэ өдрүүдэд "Sotheby's”-ын зохион байгуулж буй Азийн урлагийн бүтээл, эд өлгийн зүйлсийн дуудлага худалдаанд орсон 14 ховор сандлын нэг юм. Хувийн цуглуулгад, дараа нь Калифорнийн Хятадын сонгодог тавилгын музейд байсан уг сандлыг хамгийн сүүлд 1990 онд “Christie's”-ийн дуудлага худалдаагаар худалдсан байна. Хятадаар жяои гэдэг ийм эвхдэг сандал Хятадын Зүүн Хан улсын (НТ 25-220) үеэс хаад ноёд, язгууртнууд эрхэмлэн хэрэглэж ирсэн, эрх мэдэл, сүр хүчний нэг бэлгэдэл ажээ. Тухайлбал, Манж Чин улсын хаадыг нэг газраас нөгөөд хүргэхэд энэ сандлыг хэрэглэж байсан бөгөөд Энх Амгалан хаан аялан явахдаа хэрэглэдэг байсныг тухайн үеийн зурагт харуулсан байдаг. Мөн Хятадын сонгодог роман “Хүйтэн уулын бичиг”-ийн 108 баатар эр тус бүр ийм сандалтай байдаг тухай уг зохиолд гардаг байна.

"Энх Амгалан хаан Өмнөдийг байцаан явсан нь" гэдэг зураг. XVII зууны үе. ]]> ahiimaa Fri, 27 Mar 2026 12:58:48 +0900